Böbrek Nakli

Böbrekler vücutta metabolizma sonucu oluşan toksik ürünlerin atılmasını sağlarlar. Vücuttaki sıvı, elektrolit dengesini düzenlerler ve kan pH sını ayarlarlar. Vücutta kan yapımını sağlayan eritropoietin hormonu ve kemik sağlığı için gerekli olan aktif D vitamini böbrekte sentezlenir.  Pek çok farklı hormonun sentezi ve yıkımı böbrekler aracılığıyla gerçekleşir. 

Son dönem böbrek yetmezliği geliştiğinde böbrek bu fonksiyonlarını yerine getirememeye başlar ve ileri tedavi yöntemlerine ihtiyaç duyulur.  Bunlar diyaliz tedavileri (makine aracılığıyla uygulanan hemodiyaliz ve karın zarı kullanılarak yapılan periton diyalizi) ve böbrek naklidir. 

Böbrek nakli son dönem böbrek yetmezliğinin en seçkin tedavi yöntemidir.  Böbrek nakli ile beklenen yaşam süresi diyaliz tedavilerine göre daha uzundur.  Nakil olan hastalar kendileri çok daha iyi hissetmekte, daha az kısıtlı bir diyet ile beslenme şansı yakalamakta ve daha kaliteli bir yaşam şansına sahip olmaktadır.

Böbrek nakli canlı ya da kadavra (hastane ortamında beyin ölümü gerçekleşmiş) vericilerden yapılabilir. Kadavra verici sayısındaki yetersizlik ve canlı vericilerden yapılan nakillerin getirdiği avantajlar nedeni ile uygun vericisi olan bireylere canlı vericiden böbrek nakli önerilmektedir.

Canlı vericiden nakil kısa sürede, planlı ve kontrollü nakle olanak sağlar. Canlı vericili nakillerde pre-emptif nakil yapmak da mümkündür. Pre-emptif nakil diyaliz tedavisine başlamadan yapılan böbrek naklidir. Pre-emptif nakiller de organ reddi riski daha düşük ve takılan böbreğin sağ kalımı daha yüksektir. 

Kimler böbrek nakli olabilir?

Son dönem böbrek yetmezliği gelişen ve diyaliz tedavisi önerilen tüm hastalar böbrek nakli için aday hastalardır. Böbrek nakline uygunluk açısından değerlendirilmeli ve nakil merkezlerinden birine kayıt olmaları gerekir.

Şeker hastalığı ve yüksek tansiyonu olan son dönem böbrek hastaları böbrek nakli olabilir mi?

Şeker hastalığı ve yüksek tansiyon böbrek nakli için engel değildir.

İleri yaş böbrek nakli olmak için engel midir? 

Eskiden 60 yaş üstü son dönem böbrek yetmezliği olan hastalara nakil yapılmazken artık 60 yaşın üzerindeki hastalarda değerlendirmeden geçerek nakil olabilirler.

Hepatit B ve C taşıyıcısı olmak nakil için engel midir?

Eskiden engel olarak değerlendirilmekle birlikte, tıbbi değerlendirmeden sonra uygun olan hepatit taşıyıcısı hastalara da günümüzde böbrek nakli yapılabilmektedir.

Kimler böbrek vericisi (donör) olabilir?

Hastanın kendisi ya da eşi tarafından 4. dereceden akrabaları böbrek verici adayı olabilir  (Şekil I). Akrabalık ilişkisi olmayan kişilerin verici adayı olabilmeleri için etik kuruldan onam alınması gerekmektedir. Ufuk Üniversitesi Tıp Fakültesi Organ Nakli Merkezinde etik kurul onamı için hazırlık işlemleri yapılmaktadır.


Şekil I – Kimler verici adayı olabilir

Böbrek naklinde kan grubu, Rh ve doku grubu uyumu gerekli midir?

Böbrek nakli için öncelikle kişiler arasında kan grubu uyumunun sağlanması gereklidir. Kan naklide geçerli olan prensipler böbrek nakli içinde geçerlidir. O grubu genel verici, AB grubu genel alıcıdır. Böbrek naklinde Rh uyumunun önemi yoktur.

Tüm hastalar doku uyumu açısından değerlendirilmektedir. Gelişen tedavi modaliteleri sayesinde hiç doku uyumu olmayan hastalara da artık başarı ile böbrek nakli yapılabilmektedir. 

Alıcı ve verici arasında kan grubu uyumu yoksa nakil yapılabilir mi?

Kan grubu uyumu olmayan alıcı ve vericilerde çapraz nakille kan grubu uyumu çözümlenerek nakil olabilirler. 

Çapraz karşılaştırma testi

Daha sonra takılan böbreğin uyumlu olup olmadığını değerlendirmek için çapraz karşılaştırma denilen bir test uygulanır. Yapılan detaylı testlerle kan grubu uyumu ve çapraz karşılaştırma testinin sonucu nakil için uygun ise detaylı verici değerlendirilmesine geçilir. 

Canlı verici adayı nasıl değerlendirilir?

Canlı vericiler mutlaka bedenen sağlıklı ve psiko sosyal açıdan hazır durumda olmalıdırlar.  Canlı verici adayları çok detaylı bir incelemeden geçirilirler. Mevcut veriler ışığında tek böbrekle yaşamlarını sağlıklı olarak devam ettireceklerine dair sonuçlar elde edilirse verici adayı olabilirler.

Kimler verici adayı olamazlar?

On sekiz yaşın altındaki bireyler, böbrek fonksiyonlarında bozukluk olanlar, aktif enfeksiyon ve kanser hastalığı olanlar, karaciğer sirozu gibi kronik iyileşmeyen hastalıkları olanlar, aktif bağımlılık yapıcı madde kullananlar verici adayı olamazlar.

Şeker hastalığı ve hipertansiyonu olanlar verici adayı olabilirler mi?

Şeker hastalığı olanlar verici adayı olamazlar. Hipertansiyonu olan bireylerin verici adayı olabilmeleri için özel değerlendirmelerden geçmeleri gerekir. Uygun olup olmadıklarına değerlendirmeden sonra karar verilir.

Böbrek naklinden sonra verici adaylarında böbrek fonsiyonlarında kayıp olur mu?

Kalan böbrekte 10 -14 günde bazal fonksiyonun %70’ ine ulaşılır. Uzun dönemde total fonksiyonun % 75-85’  ine ulaşılır.

Vericilerde ileri dönemde son dönem böbrek hastalığı gelişme riski nasıldır?

Genel toplumla karşılaştırıldığında son dönem böbrek hastalığı gelişme riski genel toplumla benzer, hatta düşük olmakla birlikte. Bir verici adayı gibi iyi değerlendirilmiş bireylerle karşılaştırıldığında son dönem böbrek yetmezliği riskinde artış saptanmıştır. 

The Journal of the American Medical Association adlı dergide 2014 yılında yayımlanan bir makalede yaşam boyu son dönem böbrek yetmezliği gelişim riskleri;  Vericiler de 90/10.000, vericilerle benzer kontrollerde 14/10.000, genel toplumda ise oran 326/10.000 olarak bulunmuştur.

Alıcı ve verici değerlendirme süreci nasıldır?

Uyum açısından bir problem saptanmadıysa alıcı ve verici detaylı değerlendirme tetkiklerinden geçirilir. Bu süreç özel durumlar söz konusu değilse ünitemizde yaklaşık 1 (bir) haftadır. 

Operasyon süresi ne kadardır?

Alıcı ve vericiler ameliyat salonuna alındıktan sonra yaklaşık işlemler 2 saat içerisinde sonlanmaktadır.

Hastanede yatış süreci alıcı ve verici açısından nasıldır?

Vericiler açık ya da laparoskopik yöntemle opere edilirler. Her iki yöntemde de problem yaşanmazsa verici 3. (üç) günde taburcu edilir.  Alıcılar olağan durumlarda 7. günde taburcu olurlar.
Laparoskopik yöntemle opere olan vericilerin iyileşme süreçleri ve normal yaşantılarına dönme süreleri daha kısadır.

Taburculuk sonrası süreç nasıl olur?

Taburculuk sonrası süreçte kullanılacak ilaçlar, uygulanacak yaşam tarzı değişiklikleri ve diyet önerileri taburculuk öncesi hasta ve yakınlarına merkezimizde detaylı bir eğitim verilerek anlatılmaktadır. Taburcu olan alıcı ve vericilerin takipleri Ufuk Üniversitesi Tıp Fakültesi Dr. Rıdvan Ege Hastanesi organ nakli polikliniğinde yapılmaktadır.

Böbrek nakli için ücret söz konusu mudur?

Sosyal Güvenlik Kurumuna bağlı sigortası olan alıcı ve vericilerden yapılacak değerlendirme tetkikleri, yatış, operasyon ve taburculuk sonraki takipleri için ücret alınmamaktadır. Vericinin sosyal güvenlik kurumuna bağlı sigortası olmasa da vericinin tetkikleri ücretsiz olarak alıcının sosyal güvenlik sigortası üzerinden yapılabilir. Değerlendirmeler sonucu adaylar nakil için uygun bulunmasalar bile yapılan tetkiklerden herhangi bir ücret talep edilmemektedir.

Verici adayları nakil sonrası nasıl takip edilir?

Organ nakli merkezimizde ilk yıl 1, 6 ve 12. aylarda verici adayları kontrole çağrılmaktadır. Verici adayının kon trolündeki amaç sonradan gelişebilecek böbrek hastalığına neden olabilecek durumların erken tesbiti ve hızla tedavisi ile verici adaylarının böbrek hastalığı gelişim risklerini azaltmaktır.